S艂ownik Polskiej My艣li Politycznej
Krzysztof Warszewicki
Krzysztof Warszewicki urodzi艂 si臋 w 1543 r. w Warszewicach na Mazowszu w zamo偶nej rodzinie szlacheckiej; jego ojciec, Jan, by艂 od 1557 r. kasztelanem warszawskim, brat przyrodni Stanis艂aw (1530?-1591), jezuita, znawca greczyzny, dzia艂acz i pisarz doby reformy katolickiej zas艂yn膮艂 jako t艂umacz z greckiego na 艂acin臋 m.in. Etiopik Heliodora oraz dw贸ch dzie艂 hiszpa艅skiego mistyka Ludwika z Granady, kt贸re wywar艂y du偶y wp艂yw na polsk膮 poezj臋 epoki baroku. Wczesn膮 m艂odo艣膰 sp臋dzi艂 Warszewicki na dworze kr贸la czeskiego Ferdynanda, nast臋pnie kszta艂ci艂 si臋 na uniwersytetach w Lipsku, Wittenberdze i Bolonii w latach 1557-59. Po powrocie do kraju w 1561 r. zosta艂 sekretarzem biskupa pozna艅skiego Adama Konarskiego, pe艂ni膮c t臋 funkcj臋 a偶 do roku 1572, gdy w okresie pierwszego bezkr贸lewia podj膮艂 szersz膮 dzia艂alno艣膰 publiczn膮 i opublikowa艂 pierwsze swe dzie艂o – Wenecy臋.... Jako zwolennik kandydatury Henryka Walezjusza pos艂owa艂 na sejm koronacyjny w 1574 r.; w czasie drugiego bezkr贸lewia optowa艂 za kandydatur膮 austriack膮 i po elekcji Stefana Batorego musia艂 opu艣ci膰 Rzeczpospolit膮. Po uzyskaniu w 1577 r. przebaczenia Batorego znalaz艂 si臋 wkr贸tce w艣r贸d wsp贸艂pracownik贸w monarchy, bior膮c m.in. udzia艂 w wyprawie przeciwko Moskwie, uczestniczy艂 w rokowaniach pokojowych, a nast臋pnie sprawuj膮c jego polecenia wiele misji dyplomatycznych. W czasie trzeciego bezkr贸lewia zn贸w znalaz艂 si臋 w艣r贸d rzecznik贸w stronnictwa prohabsburskiego, a po kl臋sce pod Byczyn膮 uszed艂 do Czech, gdzie przebywa艂 do 1593 r.. Po interwencji dostojnik贸w ko艣cielnych zn贸w uzyska艂 przebaczenie kr贸la, tym razem Zygmunta III Wazy, lecz po powrocie do kraju w 1594 r. nie znalaz艂 ju偶 miejsca na kr贸lewskim dworze. W 1598 r. przyj膮艂 艣wi臋cenia kap艂a艅skie i – dzi臋ki wsparciu udzielonemu mu przez Jerzego Radziwi艂艂a, biskupa krakowskiego – otrzyma艂 godno艣膰 kanonika kapitu艂y krakowskiej. Wsp贸艂czesny historyk ocenia, 偶e Warszewicki by艂 przez ca艂e 偶ycie zwi膮zany bez reszty zwi膮zany z obozem reakcji katolickiej, nietolerancyjnie nastawiony do r贸偶nowierc贸w i zalecaj膮cy wobec nich polityk臋 twardej r臋ki, cieszy艂 si臋 niezmiennym zaufaniem kurii rzymskiej i cz臋艣ci episkopatu polskiego (L. Szczucki, [w:] 700 lat my艣li polskiej, tom Filozofia i my艣l spo艂eczna XVI wieku, pod red. tego偶, Warszawa 1978, s. 382). Najwi臋ksz膮 s艂aw臋 przynios艂y Warszewickiemu jego traktaty polityczne (m.in. Paradoxa, Wilno 1579; De legato et legatione, 1595; De optimo statu libertatis, 1598), cho膰 by艂 on r贸wnie偶 autorem szeregu prac historycznych i teologicznych oraz m贸w okoliczno艣ciowych i panegiryk贸w, a tak偶e zbioru Reges, sancti, bellatores, scriptores Poloni (Roma 1601), zawieraj膮cego m.in. informacje biograficzne i bibliograficzne o 29 polskich pisarzach. Zmar艂 w Krakowie 10 lub 11 wrze艣nia 1603 r..
Wydania dzie艂 Warszewickiego: Rerum polonicarum ab excessu Stephani Regis ad Maximiliani Austriaci captivitatem, red. i wst臋p S. Ciampi, Florentiae 1827; Wenecya: poemat historyczno- polityczny z ko艅ca XVI wieku, wyd. T. Wierzbowski, Warszawa 1886; fragment Paradoks贸w, przek艂. J. Gajda, [w:] 700 lat my艣li polskiej, tom Filozofia i my艣l spo艂eczna XVI wieku, red. L. Szczucki, Warszawa 1978, s. 383-405.
Opracowania: Wierzbowski T., Krzysztof Warszewicki 1543-1603 i jego dzie艂a, Warszawa 1887; Le艣nodorski B., “Polski Makiawel”, [w:] tego偶, Studia z dziej贸w kultury polskiej, Warszawa 1949; Boczek B., Krzysztofa Warszewickiego nauka o pa艅stwie i dyplomacji, “Studia i Materia艂y z Dziej贸w Nauki Polskiej. Historia nauk spo艂ecznych”, z. 1, 1957; Czapli艅ski W., Jeszcze raz o Warszewickim, “Przegl膮d Historyczny” 1970; Hleb-Kosza艅ska H., Sp贸r o pocz膮tek bibliografii w Polsce, “Studia o Ksi膮偶ce”, 3(1972).