S艂ownik Polskiej My艣li Politycznej
Bart艂omiej Paprocki
Bart艂omiej (Bartosz) Paprocki, ur. ok. 1543 r. w Paprockiej Woli w P艂ockiem, zmar艂 27 grudnia 1614 r. we Lwowie. Kszta艂ci艂 si臋 w Akademii Krakowskiej, przerwa艂 偶ywot ziemia艅ski, kt贸ry wi贸d艂 ze swymi bra膰mi, Ros艂a艅cem i Wojciechem, w dw贸ch niewielkich wsiach ojczystych, Paprockiej Woli i w Paprotkach Starych (G艂ogo艂ach, tj. Gogo艂ach), a nast臋pnie w dobrach 偶ony – dziedziczki d贸br w okolicach Raci膮偶a, ucieczk膮 od 偶ony; w贸wczas wzi膮艂 udzia艂 w poselstwie A. Taranowskiego do Stambu艂u (1569), po 1572 r., dacie 艣mierci 偶ony, wr贸ci艂 do domu, nie ustaj膮c jednak w aktywno艣ci publicznej. W czasie drugiego bezkr贸lewia popiera艂 kandydatur臋 Anny Jagiellonki i Stefana Batorego, prawdopodobnie uczestniczy艂 te偶 w wyprawie gda艅skiej kr贸la w 1577 r.. Zwi膮zany ze Zborowskimi, przyjaciel Samuela, w czasie kolejnego bezkr贸lewia nale偶a艂 do zwolennik贸w kandydatury habsburskiej. Po zwyci臋stwie Zamoyskiego pod Byczyn膮 uszed艂 na Morawy, potem przebywa艂 przez d艂u偶szy czas w Czechach i na 艢l膮sku, tworz膮c kilka paszkwili skierowanych przeciw kanclerzowi (Pami臋膰 nierz膮du w Polszcze 1588; Na harde a wszeteczne 艣piewanie Joachima Bielskiego o byczy艅skiej przygodzie odpowied藕). Wr贸ci艂 do kraju po 艣mierci Zamoyskiego, uznaj膮c kr贸la Zygmunta III Waz臋 (oko艂o 1610-13 r.), wcze艣niej ju偶 opowiadaj膮c si臋 jednoznacznie po stronie zwolennik贸w reformy katolickiej, a nawet s艂awi膮c kr贸la w Ogrodzie kr贸lewskim z 1599 r.. Pisa艂 po polsku i czesku, zas艂u偶y艂 si臋 jako heraldyk, tw贸rca herbarzy tak polskich (Panosza, to jest wystawienie pan贸w i pani膮t ziem ruskich z m臋stwa, z obyczaj贸w i z innych spraw poczciwych, 1575; Gniazdo cnoty, 1578; Herby rycerstwa polskiego, 1584), jak i morawskich (Zrdcadlo slavn茅ho Marhrabstvi Moravsk茅ho, 1593) oraz 艣l膮skich (艩tambuch slezsk媒, 1609). Obszern膮 biografi臋 Paprockiego opracowa艂 W. Dworzaczek na potrzeby Polskiego S艂ownika Biograficznego, t. XXV, s. 177-180.
Wydania dzie艂 Paprockiego: Herby rycerstwa polskiego, wyd. K.J. Turowski, Krak贸w 1858-60 (Warszawa 1982, 1988); Bartosza Paprockiego dwie broszury polityczne z lat 1587 i 1588, wyd. J. Czubek, Krak贸w 1900; Ko艂o rycerskie, wyd. W. Czermak, Krak贸w 1903; Joachima Bielskiego Pie艣艅 nowa o szcz臋艣liwej potrzebie pod Byczyn膮 i Bartosza Paprockiego odpowied藕, wyd. J. Czubek, Krak贸w 1910.
Opracowania: Dynowska M., Obrazy z dziej贸w pi艣miennictwa polskiego: Bielski, G贸rnicki, Stryjkowski, Paprocki, Warszawa 1912; Krej膷i K., Bartolomej Paprocki z Hlohol a Paprocke Vule, Praha 1946; Krzy偶anowski J., “Historia o Equanusie, kr贸lu skockim”, nie znana powie艣膰 Bart艂omieja Paprockiego, “Pami臋tnik Literacki” 1924/25; Bili艅ski A., Szlachta ziemi dobrzy艅skiej za ostatnich Jagiellon贸w, Warszawa 1932; Krzy偶anowski J., Dwaj poeci emigranci w. XVI, “Pami臋tnik Literacki” 1947, z. 2; Krej膷i K., Bart艂omiej Paprocki z G艂ogo艂 i Paprockiej Woli. Wybrane studia slawistyczne, Warszawa 1972; Hrabetova I., Erbovni povesti v 膷esk媒ch spisech Bartolomeje Paprock茅ho z Hlohol, Brno 1992.